قرارداد کار در واقع یک سند قانونی است که شرایط کار، تعهدات و مسئولیتهای کارمند و کارفرما را نسبت به یکدیگر مشخص میکند. این قرارداد انواع متفاوتی دارد و سازمانها با توجه به سیاستها و نیازشان به نیروی کار، یک قرارداد مخصوص را انتخاب میکنند. در ادامه، به بررسی انواع قراردادهای کاری میپردازیم و نکات مهم مربوط به آنها را مرور میکنیم.
قرارداد کار چیست؟
قرارداد کار سندی است که در طول فرآیند استخدام یا تمدید همکاری بین کارفرما و کارمند منعقد میشود و شرایط رابطه کاری آنها در سازمان را تعیین میکند. قراردادهای کاری معمولا حقوق و مسئولیتهای هر دو طرف را شرح میدهند و سازمانها از آنها برای اطمینان از پایبندی طرفین به تعهدات در طول مدت استخدام استفاده میکنند.
در ادامه لیستی از برخی از مواردی که در قرارداد استخدام ذکر میشوند، آورده شده است. اگر به دنبال پیدا کردن کار هستید، روی لینک مربوطه کلیک کنید تا موقعیتهای شغلی متناسب با رزومه خود را ببینید.
- شماره ثبت شرکت و کد ملی کارمند
- تاریخ شروع
- تاریخ پایان (برای قراردادهای معین یا موقت)
- سمت شغلی (کارشناس، کارشناس ارشد یا مدیر یک بخش خاص از سازمان)
- وظایف
- ساعات کاری و ایام تعطیل
- میزان حقوق
- ساعات اضافه کاری و دستمزد آن
- مزایا (هرگونه مزایای اضافی ارائه شده، مانند بیمه درمان تکمیلی و کمک هزینهها)
- بند عدم رقابت (برای محافظت از اطلاعات حساس شرکت و جلوگیری از همکاری کارمندان با رقبا)
- شرایط فسخ (جزئیات شرایطی که تحت آن هر یک از طرفین میتواند قرارداد را فسخ کند)
قرارداد کار چگونه ارائه می شود؟
با توجه به اینکه کارمند و کارفرما چگونه به توافق میرسند، قراردادها را میتوان به نحوه های مختلف ارائه کرد. در حالیکه بسیاری از افراد با شنیدن نام قرارداد به قراردادهای کتبی فکر میکنند، اما همیشه منظور از قرارداد این نیست. در ادامه با جزئيات قراردادهای کتبی و شفاهی آشنا میشویم.
قرارداد کتبی
قرارداد کتبی یکی از رایجترین انواع قراردادهای کاری است. قراردادهای کتبی جزئیات رابطه کاری، از جمله حقوق، زمان آغاز کار، مدت زمان استخدام، مزایا و موارد دیگر را توضیح میدهند. اغلب کارفرمایان و کارمندان قراردادهای کتبی را ترجیح میدهند؛ زیرا با کمک آنها میتوانند یک توافق نامه کاری را که مورد قبول طرفین است، مستند کنند. این بدان معناست که اگر در طول دوره کاری مشکل یا اختلافی صورت گرفت، میتوان به قرارداد مراجعه کرد و با مرور آن، هرگونه سوال یا نگرانی ایجاد شده را برطرف کرد.
قرارداد شفاهی
گاهی اوقات ممکن است کارفرما و کارمند بصورت شفاهی درباره جزئیات کار، مدت زمان انجام آن و حقوق پرداختی به توافق برسند و قرارداد کتبی نداشته باشند. اگر کارمند با این شرایط بصورت شفاهی موافقت کند، این گفتگو میتواند حکم یک قرارداد کار قانونی را داشته باشد؛ به خصوص اگر فرد دیگری شاهد این توافق بوده باشد.
با این حال، با توجه به اینکه معمولا هیچ سند کتبی وجود ندارد که جزئیات کار را تعیین کند، پایبندی به قراردادهای شفاهی میتواند چالش برانگیز باشد.
چرا افراد قراردادهای کتبی را ترجیح میدهند؟
امضای قرارداد کتبی از لحاظ قانونی الزامی نیست. اما بطور کلی پیشنهاد میشود که افراد به جای قرارداد شفاهی، از قرارداد کتبی برای مستند کردن توافقات خود استفاده کنند. دو دلیل اصلی برای این پیشنهاد وجود دارد:
- از بروز سوء تفاهم و اختلاف جلوگیری میکند.
- اغلب مواقع، در صورت بروز اختلاف اگر جزئیات دقیق قرارداد مکتوب نشده باشند، مدرکی برای اثبات یک ادعا وجود نخواهد داشت.
اهمیت درک قرارداد کار
قراردادهای کاری میتوانند از کارفرمایان و کارمندان محافظت کنند. برخی از دلایل اهمیت بالای درک کردن قراردادهای کاری پیش از امضای آنها را در ادامه مورد بررسی قرار میدهیم.
پیامدهای قانونی
انواع مختلف قراردادهای کار با الزامات قانونی و مفاهیم متفاوتی همراه هستند. درک این تفاوتها به کارفرمایان و کارمندان کمک میکند تا قوانین و مقررات مربوط به استخدام را رعایت کرده و خطر اختلافات حقوقی را کاهش دهند. به عنوان مثال، کارکنان تمام وقت مستحق مزایای خاصی هستند که کارکنان پاره وقت یا پیمانکار از آن برخوردار نیستند و نقض این حقوق میتواند منجر به عواقب قانونی برای کارفرما شود.
مطالب مرتبط: هر آنچه که باید درباره قرارداد عدم افشای اطلاعات یا nda بدانید
مزایا و معایب بالقوه
درک مزایا و معایب قراردادهای کاری مختلف به کارفرمایان و کارمندان کمک میکند تا در مورد وضعیت حرفهای و نیازهای کاری خود تصمیمات آگاهانه بگیرند. به عنوان مثال، در حالیکه قرارداد کار موقت به کارفرما آزادی عمل کافی برای قطع همکاری با کارمندان را میدهد، ممکن است منجر به کاهش امنیت شغلی و ریزش نیروی کار شود.
قراردادهای متناسب با نیازهای تجاری
درک تفاوتهای ظریف قراردادهای کاری مختلف برای دستیابی به توافقی همراستا با اهداف تجاری و نیازهای نیروی کار، مهم است. به عنوان مثال، برای شرکتی که در دورههای زمانی مختلف حجم کار متفاوتی دارد، ممکن است قراردادهای کاری کوتاه مدت انتخاب بهتری باشند. اما، کسب و کاری که در طولانیمدت به نیروی کار نیاز دارد، میتواند از مزایای قرارداد دائمی بهره ببرد.
ارتباطات و انتظارات روشن
یک قرارداد کاری انتظارات روشنی را برای هر دو طرف ایجاد میکند، سوء تفاهمها را به حداقل میرساند و زمینهساز یک رابطه کاری مثبت میشود. اشاره روشن به وظایف شغلی، ساعات فعالیت و انتظارات کاری، برای کمک به کارفرما و کارمند و تمرکز بر اهداف مشترکشان مهم است.
انواع قراردادهای کاری از نظر مدت زمان
نوع قراردادی که در یک سازمان به افراد پیشنهاد میشود، معمولا با عواملی مانند وضعیت آنها به عنوان یک کارمند، نوع کاری که انجام میدهند و نیازهای سازمان در ارتباط است. در ادامه انواع قراردادهای کاری را بر اساس مدت زمان آنها مورد بررسی قرار میدهیم.
قرارداد دائمی
همانطور که از نام این نوع قرارداد مشخص است، قرارداد دائمی تاریخ پایان ندارد و به مدت نامحدود بین کارمند و کارفرما برقرار خواهد بود. معمولا در مشاغلی که بصورت مستمر به نیروی کار نیاز دارند، از این نوع قرارداد استفاده میشود. البته بسیاری از کارفرمایان در این نوع مشاغل، از قراردادهای موقت استفاده میکنند و پس از پایان مدت زمان قرارداد، به تمدید آن میپردازند.
یکی از ویژگیهای اصلی قراردادهای دائمی این است که بر اساس ماده ۲۷ قانون کار، کارگر هایی که قرارداد دائمی دارند را نمیتوان بدون دلیل موجه اخراج کرد.
قرارداد کار موقت
همانطور که پیشتر اشاره کردیم، این نوع قرارداد کاری در بسیاری از سازمانها جایگزین قرارداد دائمی شده است. در قرارداد موقت، تاریخ شروع و پایان کار مشخص میشود (مثلا به مدت یک سال) و کارفرما تعهدی مبنی بر تمدید آن نخواهد داشت. کارمندانی که قرارداد موقت امضا میکنند از بیمه و مزایا برخوردار میشوند و درصدی از حقوق آنها برای پرداخت حق بیمه و مالیات کسر میشود.
پیشنهاد میکنیم برای مشاهده جدیدترین موقعیتهای شغلی، به سایت کاربرد مراجعه کنید.
قرارداد کار معین
قراردادهای معین بیشتر روی انجام کار تمرکز میکنند تا مدت زمان آن. بدین معنا که در این نوع قرارداد، فرد متعهد میشود کار مشخصی را انجام دهد و زمانیکه این کار انجام شد، حقالزحمه خود را دریافت میکند. قرارداد معین امکان فسخ یکطرفه را ندارد و تنها با انجام کار یا توافق طرفین میتوان به آن پایان بخشید.
قراردادهای کاری بر اساس ساعات و میزان کار
در بخش پیش با سه دسته اصلی قراردادها بر اساس مدت زمان آنها آشنا شدیم. در این بخش سراغ قراردادهایی میرویم که با تعداد ساعات کاری یا میزان کار انجام شده تعریف میشوند.
قرارداد کار تمام وقت
قرارداد تمام وقت برای کارمندانی است که ۸ ساعت در روز و حدود ۴۴ ساعت در هفته کار میکنند. افرادی که قرارداد تمام وقت دارند، از تمام مزایا و حقوق قانونی برخوردار خواهند بود. در یک قرارداد تمام وقت اطلاعاتی نظیر مزایا، تعطیلات و مرخصی با حقوق و… ذکر میشود.
اغلب، قراردادهای تمام وقت بصورت کتبی ثبت میشوند؛ چرا که جزئيات زیادی دارند و کارفرمایان ترجیح میدهند چنین توافق گستردهای بصورت دقیق و واضح مستند شود.
قرارداد پاره وقت
قراردادهای پاره وقت برای کارمندانی هستند که نسبت به کارمندان تمام وقت، ساعات کاری کمتری دارند. یعنی میزان کار آنها از ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه در روز یا ۴۴ ساعت در هفته کمتر است. افرادی که بصورت پاره وقت کار میکنند میتوانند بیمه داشته باشند، اما بیمه آنها مطابق میزان کارکردشان خواهد بود.
قرارداد کار ساعتی
قرارداد کار ساعتی توافقی بین کارفرما و کارمند است که مطابق آن، کارمندان به ازای ساعاتی که مشغول کار هستند، دستمزد دریافت میکنند. این قرارداد زیرمجموعهای از قراردادهای پاره وقت است و بیمه و مزایا نیز به آن تعلق میگیرد.
قرارداد کارمزدی
در قرارداد کارمزدی، افراد به ازای میزان کاری که انجام میدهند، دستمزد دریافت میکنند. این نوع قرارداد با نام قرارداد فریلنسری نیز شناخته میشود. برخلاف قرارداد ساعتی، در قرارداد کارمزدی میزان ساعاتی که افراد مشغول کار هستند اهمیت چندانی ندارد و کارفرما صرفا به مقدار کار انجام شده توجه میکند. معمولا این نوع قرارداد نیز شامل بیمه و مزایا میشود.
قرارداد پیمانکاری
قراردادهای پیمانکاری بین سازمانها و کارگران یا شرکتها ثبت میشوند. در این نوع قرارداد کار، افراد متعهد میشوند که در یک پروژه خاص مشغول به کار شوند و پس از اتمام، آن را به کارفرما تحویل دهند.
گاهی اوقات قرارداد پیمانکاری با قرارداد معین اشتباه گرفته میشود. اما اغلب اوقات، در قرارداد معین پرداخت حق بیمه برعهده کارفرما است. همچنین، قراردادهای پیمانکاری بیشتر برای پروژههای کوتاه مدت کاربرد دارند و از قراردادهای معین برای روابط تجاری بلندمدتتر استفاده میشود.
قرارداد کارآموزی
این نوع قرارداد کار مناسب افرادی است که سابقه چندانی ندارند و میخواهند ضمن کار، تخصصهای لازم را کسب کنند. در این نوع قرارداد، افراد توسط کارفرما راهنماییهای لازم برای انجام کار را دریافت میکنند تا مهارتهای کافی به دست بیاورند.
قرارداد آزمایشی
گاهی اوقات کارفرمایان قبل از اینکه قرارداد دائم یا قرارداد موقت ولی طولانیمدت با کارمندان خود امضا کنند، سراغ قرارداد آزمایشی میروند. مدت زمان این قرارداد حداکثر ۳ ماه است. در طول دوران قرارداد، کارفرما به خوبی با تواناییها و اصول اخلاقی کارمند آشنا میشود و میتواند درباره امضا کردن قرارداد دائم تجدید نظر کند.
نمونه قرارداد کار 1402
نمونههای متعددی از فرم قرارداد کار در قالب word یا pdf وجود دارند که با مطالعه آنها میتوانید اطلاعات بیشتری درباره طریقه نوشتن این قرارداد بر اساس قانون کار، کسب کنید. در ادامه میتوانید متن خام قرارداد کار را در دو برگه و در قالب فایل پیدیاف دانلود کنید.
نکات مهم درباره قراردادهای کاری
قراردادهای کاری جزئيات زیادی دارند و افراد با امضای آنها مسئولیتهای متعددی را برعهده میگیرند. در ادامه به چند نکته مهم درباره این قراردادها اشاره شده است.
بند عدم رقابت
بند عدم رقابت شرطی در قرارداد کار است که کارمندان را از کار با رقبا یا شروع کسب و کاری مشابه برای مدت معینی پس از پایان کار با شرکت منع میکند.
هدف این بند محافظت از مالکیت معنوی، اسرار تجاری و اطلاعات محرمانه شرکت است. این کار به وسیله محدود کردن کارکنان سابق در به اشتراک گذاشتن دادههای حساس با کسب و کارهای رقیب یا استفاده از آن دادهها به نفع خود در یک کسب و کار جدید انجام میشود.
مطالب مرتبط: نکاتی که باید درباره سفته یا ضمانت حسن انجام کار بدانید
کار بدون قرارداد
کار کردن بدون قرارداد امکانپذیر است. اما در اغلب مواقع چنین اقدامی به افراد پیشنهاد نمیشود. اگر فردی بدون هیچگونه قرارداد کتبی یا شفاهی با یک سازمان همکاری کند، در واقع از تمام مزایا و حقوق قانونی خود چشمپوشی کرده است. پیشنهاد میکنیم پیش از قبول درخواست کارفرما با چنین شرایطی، با یک وکیل مشورت کنید.
مشورت با وکیل
بهتر است پیش از امضای قرارداد کاری، جزئيات آن را با یک وکیل در میان بگذارید و نظر او را جویا شوید. با کمک یک وکیل میتوانید مسئولیتهایی که با امضای قرارداد برعهده میگیرید را به خوبی متوجه شوید.
جمعبندی
در این مقاله با انواع قراردادهای کاری و مسائل مرتبط با آنها آشنا شدیم. قرارداد کار وسیلهای برای تضمین حقوق و منافع کارفرما و کارمند است که با توجه به نوع همکاری، انواع مختلفی دارد. در این قرارداد جزئيات متعددی نظیر تاریخ آغاز همکاری و میزان حقوق افراد ذکر میشود و در صورت بروز هر گونه اختلاف بین طرفین، میتوان به آن رجوع کرد.
منابع: