رشته علوم آزمایشگاهی یکی از رشتههای ارائهشده توسط وزارت بهداشت است که طرفداران زیادی دارد. سالانه تعداد زیادی از پذیرفتهشدگان کنکور تجربی، این رشته را برای تحصیل انتخاب میکنند. همچنین، فارغالتحصیلان تعدادی از رشتهها و گرایشهای علوم پزشکی در مقطع لیسانس، میتوانند در آزمون ارشد علوم آزمایشگاهی شرکت کنند. در این مقاله میخواهیم پس از معرفی این رشته، فرصتهای شغلی موجود در بازار کار علوم آزمایشگاهی را به شما معرفی کنیم.
معرفی رشته علوم آزمایشگاهی
پیش از بررسی وضعیت بازار کار علوم آزمایشگاهی، باید با این رشته بیشتر آشنا شوید. همانطور که گفتیم، علوم آزمایشگاهی یا علوم آزمایشگاهی پزشکی، رشتهای است که توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ارائه میشود. علاقهمندان به این رشته میتوانند با کسب رتبه مناسب در کنکور سراسری تجربی، در مقطع لیسانس علوم آزمایشگاهی پذیرفته شوند. البته امکان قبولی در این رشته بدون کنکور و صرفاً با توجه به سوابق تحصیلی نیز در برخی از دانشگاهها امکانپذیر است.
این رشته در مقطع لیسانس گرایش خاصی ندارد. اما یک رشته دانشگاهی مشابه دیگر با نام علوم آزمایشگاهی دامپزشکی نیز در مقطع لیسانس ارائه میشود. هر کدام از رشتههای علوم آزمایشگاهی و علوم آزمایشگاهی دامپزشکی در مقطع کارشناسی ارشد گرایشهای متعددی دارند. شما میتوانید با در نظر گرفتن علاقهمندی خود و بازار کار علوم آزمایشگاهی، یک گرایش خاص را در مقطع کارشناسی ارشد انتخاب کنید تا در آن حوزه متخصص شوید.
کارشناسی ناپیوسته علوم آزمایشگاهی دامپزشکی
دانشجویان رشته علوم آزمایشگاهی دامپزشکی برای جمعآوری نمونههای بیولوژیک از طیف گستردهای از حیوانات، به ویژه دام، طیور و شیلات مورد استفاده در کشاورزی و حیوانات خانگی آموزش میبینند.
بسیاری از واحدهایی که دانشجویان این رشته برای گرفتن مدرک لیسانس پاس میکنند، با رشته علوم آزمایشگاهی پزشکی تفاوت چندانی ندارد. با این حال، دروس رشته علوم آزمایشگاهی دامپزشکی، دانشجو را برای شناسایی میکروارگانیسمهای آلودهکننده حیوانات مورد استفاده در کشاورزی و حیوانات خانگی و جمعآوری نمونه از این حیوانات آماده میکنند. همچنین، چندین واحد نیز در رابطه با خوراک دام و طیور در این رشته تدریس میشود.
دانشجویان در مقطع لیسانس علوم آزمایشگاهی دامپزشکی، پس از پاس کردن واحدهای نظری، باید چندین واحد کارآموزی نیز پاس کنند. متأسفانه شناخت عمومی نسبت به این رشته نسبتاً پایین است. بنابراین، بازار کار علوم آزمایشگاهی دامپزشکی تعریف چندانی ندارد.
دامپزشکیهای دولتی و خصوصی، سازمان جهاد کشاورزی، سازمانهای پژوهشی و بعضی از سازمانهای خصوصی و دولتی دیگر، فارغالتحصیلان مقاطع کاردانی و کارشناسی این رشته را استخدام میکنند. البته همانطور که گفتیم، شانس استخدام با مدرک علوم آزمایشگاهی دامپزشکی در هر سطحی پایین است.
تحصیلات تکمیلی علوم آزمایشگاهی دامپزشکی
فارغالتحصیلان مقطع لیسانس این رشته میتوانند در مقطع ارشد، در یکی از رشتههای زیر تحصیل کنند:
- علوم آزمایشگاهی دامپزشکی
- انفورماتیک پزشکی
- میکروبشناسی مواد غذایی
- بیوشیمی بالینی
- زیستفناوری پزشکی
- میکروبشناسی پزشکی
- ویروسشناسی پزشکی
- انگلشناسی پزشکی
ادامه تحصیل در هر یک از این گرایشها به غیر از علوم آزمایشگاهی دامپزشکی، شانس استخدام را بالاتر میبرد. این رشته در مقطع دکتری تخصصی نیز تدریس میشود، اما فارغالتحصیلان کارشناسی ارشد علوم آزمایشگاهی دامپزشکی میتوانند در آزمون دکتری رشتههای فوق نیز شرکت کنند.
مطلب مرتبط: راهنمای جامع ورود به بازار کار شغل علوم آزمایشگاهی
بازار کار علوم آزمایشگاهی پزشکی
رشته علوم آزمایشگاهی پزشکی برخلاف علوم آزمایشگاهی دامپزشکی، روی تحلیل نمونههای بیولوژیک انسانی تمرکز دارد. بازار کار علوم آزمایشگاهی پزشکی وضعیت بسیار بهتری نسبت به علوم آزمایشگاهی دامپزشکی دارد. دانشجویان این رشته در مقطع لیسانس با تکنیکهای پایهای مورد استفاده در یک آزمایشگاه تشخیص طبی آشنا میشوند و اصول اولیه آزمایشهای بیوشیمیایی و شناسایی میکروارگانیسمهای آلودهکننده بافتهای مختلف انسان را میآموزند. دانشجویان در پایان این دوره آموزشی باید یک دوره کارآموزی را نیز پشت سر بگذارند.
فارغالتحصیلان دارای مدرک کاردانی و لیسانس رشته علوم آزمایشگاهی پزشکی میتوانند در آزمایشگاههای تشخیص طبی مشغول به کار شوند. البته، اگر بخواهید با مدرک کاردانی وارد بازار کار شوید، باید یک یا چند دوره کارآموزی را پشت سر بگذارید.
در ادامه این مقاله، هر جا از نام علوم آزمایشگاهی استفاده کنیم، منظور ما علوم آزمایشگاهی پزشکی خواهد بود.
تحصیلات تکمیلی و تأثیر آن بر بازار کار علوم آزمایشگاهی
داشتن یک مدرک کارشناسی ارشد یا دکتری در هر یک از گرایشهای علوم آزمایشگاهی، شانس پیدا کردن کار را بالاتر میبرد و البته روی سطح درآمد نیز تأثیر مستقیم دارد. این رشته دارای گرایشهای زیر است:
- مجموعه علوم آزمایشگاهی (۱) شامل بیوشیمی بالینی، ژنتیک انسانی و بیوتکنولوژی پزشکی
- علوم آزمایشگاهی (۲) شامل هماتولوژی و ایمونولوژی
- مجموعه علوم آزمایشگاهی (۳) شامل ویروسشناسی، قارچشناسی و انگلشناسی
بیشتر فارغالتحصیلان تمامی گرایشهای زیستشناسی، علوم آزمایشگاهی دامپزشکی و بعضی دیگر از رشتههای مرتبط وزارت بهداشت در مقطع لیسانس میتوانند در آزمون کارشناسی ارشد حداقل یکی از سه مجموعه علوم آزمایشگاهی شرکت کنند.
همچنین، با اخذ مدرک لیسانس علوم آزمایشگاهی پزشکی میتوانید در بعضی رشتههای خارج از سه مجموعه علوم آزمایشگاهی مثل حشرهشناسی پزشکی، علوم تغذیه، فیزیولوژی، بهداشت و ایمنی مواد غذایی، فیزیک پزشکی، مهندسی بهداشت محیط و… شرکت کنید.
تمامی گرایشهای علوم آزمایشگاهی در مقطع ارشد، در مقطع دکتری تخصصی نیز ارائه میشوند و با دریافت این مدرک، پروانه اشتغال و شماره نظامپزشکی به فرد اختصاص پیدا میکند. البته فقط از رشتههای وزارت بهداشت میتوانید در دکتری علوم آزمایشگاهی شرکت کنید. همچنین اخذ مدرک دکتری تخصصی در این رشته به شما این امکان را میدهد که یک آزمایشگاه تشخیص طبی تأسیس کنید.
بررسی وضعیت بازار کار علوم آزمایشگاهی در ایران
همانطور که گفتیم، رشته علوم آزمایشگاهی (پزشکی) بازار کار نسبتاً خوبی دارد. بیشترین فرصت شغلی برای فارغالتحصیلان مقاطع مختلف این رشته، کار کردن در آزمایشگاههای تشخیص طبی است. با این حال، فرصتهای شغلی علوم آزمایشگاهی محدود به آزمایشگاههای تشخیص طبی نمیشود.
بازار کار کاردانی علوم آزمایشگاهی
اگر برای ورود به بازار کار عجله دارید، میتوانید با مدرک کاردانی علوم آزمایشگاهی نیز کار پیدا کنید. فارغالتحصیلان این مقطع از رشته علوم آزمایشگاهی میتوانند به عنوان تکنسین در آزمایشگاههای تشخیص طبی، بیمارستانها یا مراکز بهداشت مشغول به کار شوند. سطح حقوق تکنسین آزمایشگاه خیلی بالا نیست و پایینترین سطح کارهای آزمایشگاهی به او سپرده میشوند. بنابراین، به شما توصیه میکنیم که اگر عجله زیادی برای ورود به بازار کار علوم آزمایشگاهی ندارید، کمی بیشتر صبر کنید و حداقل مدرک لیسانس خود را بگیرید.
آگهی استخدام کارشناس علوم آزمایشگاه در بیمارستانهای سراسر کشور
بازار کار کارشناسی علوم آزمایشگاهی
با داشتن مدرک تحصیلی لیسانس در این رشته، پیدا کردن کار خیلی راحتتر است. سازمانهای مختلفی مثل آزمایشگاههای تشخیص طبی، مراکز انتقال خون، مراکز بهداشت، بیمارستانها، پزشکی قانونی، مراکز تحقیقاتی و حتی شرکتهای تولید یا پخش لوازم آزمایشگاهی یا محصولات بیولوژیک، فارغالتحصیلان مقطع لیسانس علوم آزمایشگاهی را استخدام میکنند.
رایجترین شغل برای لیسانس این رشته، کارشناس آزمایشگاه تشخیص طبی است. شما با این مدرک تحصیلی میتوانید به عنوان مسئول بخشهای مختلف یک آزمایشگاه تشخیص طبی مثل بخش خونشناسی، بخش انگلشناسی، بخش میکروبیولوژی و… استخدام شوید.
بازار کار علوم آزمایشگاهی در مقطع کارشناسی ارشد
همانطور که در بالا توضیح دادیم، رشته علوم آزمایشگاهی در مقطع کارشناسی ارشد به سه زیرگروه تقسیم میشود که هر زیرگروه، دارای چندین گرایش است. هر کدام از این گرایشها بازار کار خودشان را دارند.
به طور کلی، بازار کار گرایشهای بیوشیمی بالینی، خونشناسی، ایمونولوژی و باکتریشناسی نسبت به سایر گرایشهای علوم آزمایشگاهی در مقطع ارشد بهتر است. دلیل این موضوع، میزان تقاضای بالا برای این رشتهها در تمامی آزمایشگاههای تشخیص طبی است. حتی فارغالتحصیلان رشته میکروبشناسی میتوانند در شرکتهای داروسازی، صنایع غذایی و تولید فرآوردههای بیولوژیک و بعضی سازمانهای دولتی مثل ادارات بهداشت در سراسر کشور یا پژوهشگاههای تحقیقاتی مثل انستیتو پاستور مشغول به کار شوند. البته فرصتهای شغلی مشابهی ولی با فراوانی کمتر برای تمامی گرایشهای این رشته وجود دارد.
گرایشهایی مثل بیوتکنولوژی پزشکی و ژنتیک انسانی بازار کار چندان خوبی ندارند و اکثر فرصتهای شغلی برای این گرایشها از نوع تحقیقاتی هستند. با توجه به اینکه کارهای تحقیقاتی در کشور ما خیلی زیاد نیست، شانس پیدا کردن یک کار مناسب و مرتبط با رشته برای فارغالتحصیلان این گرایشها کم است. البته با مدرک ژنتیک انسانی میتوان در پزشکی قانونی یا آزمایشگاههای ژنتیک پزشکی استخدام شد. اما این فرصتهای شغلی خیلی زیاد نیستند.
بازار کار علوم آزمایشگاهی در گرایشهای کارشناسی ارشد قارچشناسی و ویروسشناسی نیز تعریفی ندارد و این گرایشها نیز بیشتر از اینکه کاربرد بالینی داشته باشند، کاربرد پژوهشی دارند.
بازار کار دکتری علوم آزمایشگاهی
اخذ مدرک دکتری علوم آزمایشگاهی میتواند ورق را کاملاً برگرداند و تأثیر زیادی روی درآمد و شانس استخدام داشته باشد. همانطور که گفتیم، وزارت بهداشت به فارغالتحصیلان دکتری هر یک از گرایشهای این رشته، شماره نظامپزشکی و پروانه اشتغال میدهد.
دکتری علوم آزمایشگاهی میتواند به عنوان مسئول فنی آزمایشگاه استخدام شود یا اینکه آزمایشگاه خودش را تأسیس کند. در واقع، هر آزمایشگاه تشخیص طبی، نیازمند یک مسئول فنی با مدرک دکتری علوم آزمایشگاهی یا آسیبشناسی بالینی یا تشریحی است.
به علاوه، از آنجایی که فارغالتحصیلان مقطع دکتری در این رشته دارای شماره نظامپزشکی هستند، میتوانند مطبهای تخصصی تأسیس کنند یا در بیمارستانها مشغول به کار شوند.
بازار کار رشته علوم آزمایشگاهی در خارج از کشور
پیشبینی میشود که بازار کار این رشته از سال ۲۰۲۰ تا سال ۲۰۳۰، در سراسر دنیا، رشدی ۱۱ درصدی را تجربه کند که خیلی سریعتر از میانگین رشد سایر مشاغل است. به طور کلی میتوان گفت که بازار کار علوم آزمایشگاهی در خارج از کشور و به ویژه کشورهای توسعه یافته، نسبت به بازار کار این رشته در ایران بهتر است. دلیل این موضوع، پایین بودن تعداد فرصتهای شغلی پژوهشی برای فارغالتحصیلان این رشته در کشور ما در مقایسه با بسیاری از کشورهای اروپایی، آمریکای شمالی و حتی آسیای شرقی است.
درآمد علوم آزمایشگاهی
تا اینجا به بررسی وضعیت بازار کار علوم آزمایشگاهی پرداختیم. همانطور که دیدید، میتوان با مدرک کاردانی تا دکتری تخصصی در این رشته کار پیدا کرد. با افزایش سطح تحصیلات، درآمد فارغالتحصیلان این رشته افزایش پیدا میکند. یک کاردان علوم آزمایشگاهی درآمد زیادی ندارد، ولی درآمد کارشناس و کارشناس ارشد در بعضی از گرایشهای این رشته نسبتاً خوب است. با اخذ یک مدرک دکتری در هر یک از گرایشهای علوم آزمایشگاهی میتوانید به درآمدهای بالایی برسید و برای فرصتهای استخدام کارشناس علوم آزمایشگاه رزومه بفرستید.
با اینکه مطابق با گزارش حقوق و دستمزد سال 1403، حقوق و دستمزد رشتههای زیستشناسی، علوم زیستی و علوم آزمایشگاهی در مقایسه با سایر مشاغل نسبتاً پایین محسوب میشود، اما نمیتوان این گزارش را معیار مناسبی برای میزان درآمد رشته علوم آزمایشگاهی در نظر گرفت. زیرا درآمد پایین مشاغل زیستشناسی میانگین درآمد این گروه شغلی را در این گزارش، پایین آورده است.
همچنین، باید توجه داشت که میزان حقوق علوم آزمایشگاهی در بیمارستان میتواند با سطح درآمد آزمایشگاه تشخیص طبی، درآمد آزمایشگاه پاتولوژی و فردی که خود اقدام به تاسیس آزمایشگاه کرده، متفاوت باشد.
جمعبندی
در این مقاله، پس از معرفی رشته علوم آزمایشگاهی، در رابطه با مشاغل موجود برای فارغالتحصیلان این رشته صحبت کردیم. همانطور که گفته شد، شما با مدرک کاردانی علوم آزمایشگاهی نیز میتوانید کار پیدا کنید، اما هرچه سطح تحصیلات شما بالاتر باشد، درآمد و شانس استخدام بیشتری خواهید داشت.
همانطور که دیدید، بخش عمده بازار کار علوم آزمایشگاهی در ایران، مربوط به آزمایشگاههای تشخیص طبی است. اما فارغالتحصیلان این رشته میتوانند در برخی از سازمانهای دولتی به مشاغل پژوهشی مشغول شوند یا در سازمانهای تجاری خصوصی کار کنند. همچنین، با اخذ مدرک دکتری تخصصی در این رشته میتوانید به عنوان مسئول فنی آزمایشگاه تشخیص طبی استخدام شوید، آزمایشگاه خود را تأسیس کنید، مطب داشته باشید یا در بیمارستان کار کنید.
منبع: online.uc.edu